Stichting Bescherming Architectuur Statenkwartier (BAS) en Vereniging Vrienden van Den Haag zijn in het gelijk gesteld over Frederik Hendrikplein 34 (‘het torentje’). Beide organisaties hebben volgens de rechter in 2020 terecht bezwaar gemaakt tegen de door de gemeente verleende vergunning voor een dakopbouw op Frederik Hendrikplein 34, waarvoor het torentje dat het pand bekroonde moest wijken. De rechtbank vernietigde het besluit waarmee de gemeente de vergunning verleende.
Hoewel de vergunning toen nog niet definitief was, is het torentje in januari 2021 gesloopt en de dakopbouw vervolgens gerealiseerd. Hoe verheugend dit vonnis ook is, op dit moment is nog niet duidelijk wat er nu gaat gebeuren. De gemeente kan tot 6 weken na verzending van het vonnis (19 mei 2026) hoger beroep instellen. Ook bestaat de kans dat de gemeente opnieuw een vergunning voor de dakopbouw verleent, maar die zal dan beter gemotiveerd moeten zijn, iets wat de gemeente in de beroepsprocedure niet lukte.
De rechtbank Rotterdam, die deze zaak behandelde, had in een tussenvonnis van 30 oktober 2025 al gesteld dat de vergunningverlener, het college van burgemeester en wethouders (B & W) van Den Haag, onvoldoende duidelijk had gemaakt waarom het bouwplan binnen het Rijksbeschermd stadsgezicht past en dat daarmee de oorspronkelijke waardevolle karakteristiek van het pand of ensemble niet wordt aangetast. Ook was niet gebleken dat de welstandscommissie had gekeken naar de vraag of het bouwplan in de bredere omgeving past die behoort tot het beschermd stadsgezicht. De gemeente Den Haag werd in de gelegenheid gesteld het geconstateerde zorgvuldigheidsgebrek te herstellen of laten herstellen en heeft vervolgens in december een aanvullende motivatie aan de rechtbank gestuurd. BAS en de Vrienden van Den Haag vonden dat de aanvullende motivatie niet de geconstateerde gebreken herstelde. De rechtbank is tot hetzelfde oordeel gekomen: het college van B & W heeft niet afdoende gemotiveerd waarom het bouwplan past binnen het Rijksbeschermd stadsgezicht en niet aangetoond dat de oorspronkelijke waardevolle karakteristiek van het pand of ensemble niet wordt aangetast. Betekent het slopen van een markant detail als een hoektorentje en het toevoegen van een bouwlaag niet hoe dan ook dat de cultuurhistorische waarde van een pand afneemt?
Overigens tekende BAS in 2020 bezwaar aan mede namens een aantal bewoners van het Frederik Hendrikplein en omgeving. Vrienden van Den Haag werkte bij het beroep samen met SOS Den Haag. Zodra er ontwikkelingen zijn in deze zaak zullen wij u daarover hier informeren.
Na afloop van de wijkvergadering van het Wijkoverleg Statenkwartier op 8 april 2026 reikte stadsdeeldirecteur Scheveningen Mendy van Veen de stadsspeld van de gemeente Den Haag uit aan BAS-bestuurslid Maarten Ruijters.
De stadsspeld is voor vrijwilligers die zich minstens 10 jaar hebben ingezet voor de Haagse bevolking in hun wijk of buurt. In haar speech bij de uitreiking memoreerde Mendy van Veen dat Maarten regelmatig buurtbewoners en andere geïnteresseerden rondleidt door het Statenkwartier en dat hij mensen anders laat kijken naar hun leefomgeving. Ook werkt hij mee aan de jaarlijkse lampionnenoptocht in het Statenkwartier ter gelegenheid van Sint Maarten. En natuurlijk is Maarten al vele jaren actief bij het beschermen van de architectuur van onze wijk. In dit kader adviseert hij bewoners over het verbeteren van hun pand met respect voor de cultuurhistorische waarden, met name over het behoud van glas in lood.
Stichting BAS is blij met deze erkenning voor de inzet van oprichter en bestuurslid sinds 2019 Maarten Ruijters.
Maarten wordt toegesproken. Links scheidend voorzitter van het Wijkoverleg Marjolein de Jong. Foto: Marijke Stroucken.Maarten Ruijters en Mendy van Veen. Foto: Marijke Stroucken.
Het Statenkwartier is Rijksbeschermd stadsgezicht en het is de taak van de gemeente de kwaliteit van de architectuur en het stadsbeeld te behoeden voor ingrepen die daaraan afbreuk doen. Meestal gaat het goed, maar helaas niet altijd. Ook in 2025 vond BAS het regelmatig nodig in actie te komen, op eigen initiatief of na een tip of verzoek van bezorgde bewoners. In het geval van illegale bouw sturen wij eerst een brief aan de eigenaar, die daarmee de kans krijgt om legalisatie aan te vragen of de verandering terug te draaien. Pas als dit geen resultaat oplevert, doet BAS een handhavingsverzoek. Bij vergunningaanvragen waarbij het stadsgezicht wordt aangetast dienen wij een zienswijze in. Als zo’n ongewenste vergunning toch wordt verleend is de volgende stap om bezwaar te maken bij de gemeente.
Voorlichting aan huizenkopers
Mensen die een huis in de wijk gekocht hebben gaan helaas regelmatig verbouwen zonder de vereiste vergunning(en). Daarom zijn wij in september 2025 gestart met het bezorgen van een brief aan kopers van huizen in het Statenkwartier, zoals vermeld op Funda. In die brief stellen wij ons voor, wijzen op het Rijksbeschermd stadsgezicht en onderstrepen de noodzaak om voor verbouwingen een vergunning aan te vragen. Ook bieden wij aan te adviseren over het behoud van glas-in-lood bij het plaatsen van isolatieglas, en over het herstel van originele details. In 2025 zijn 86 van dergelijke brieven bezorgd.
Glas-in-lood
Een (voor zover bekend niet bedreigd) voorbeeld van glas-in-lood in het Statenkwartier. Foto: Wim de Koning Gans
In twee gevallen kwam BAS in actie tegen (de dreiging van) het verdwijnen van glas-in-lood. Een van beide gevallen was extra schrijnend omdat de eigenaar van een parterre het glas-in-lood van de voorkamer wilde behouden, maar de gemeente eiste dat er verticale roedes geplaatst zouden worden naar voorbeeld van een buurpand dat niet tot dezelfde bouwkundige eenheid behoort. Een bezwaar tegen de verleende vergunning leidde niet tot een andere opstelling van de gemeente, waarna wij beroep instelden bij de rechtbank. Tijdens de zitting van de bezwaarcommissie stelde de gemeente zich op het standpunt dat het bestemmingsplan niet bepaalt dat glas-in-lood beschermd is. Wij denken daar anders over. Een ander geval betreft de goedkeuring van een plan dat verwijdering van glas-in-lood inhield op voorstel van de eigenaar. Ook hier werd het bezwaar afgewezen en tekenden wij beroep aan bij de rechtbank. In beide zaken stuurde Erfgoedvereniging Heemschut een brief naar de gemeente om het belang van het behoud van glas-in-lood te onderstrepen.
Langlopende zaken
13 januari 2021: het torentje van Frederik Hendrikplein 34 eindigt in een container. Foto: Maarten Ruijters.
Een heel lang lopende zaak is ons beroep in 2021 tegen het verlenen van een vergunning voor een kapverdieping op Frederik Hendrikplein 34 met als gevolg de sloop van een (inmiddels kun je wel zeggen ‘het’) torentje. Ook de Vrienden van Den Haag en SOS Den Haag hadden gezamenlijk beroep ingesteld. Beide beroepen zijn op 22 september 2025 behandeld door de Rechtbank Rotterdam. In een tussenvonnis van 30 oktober is vastgesteld dat de vergunningverlener, het college van B & W, onvoldoende duidelijk heeft gemaakt waarom het bouwplan binnen het Rijksbeschermd stadsgezicht past en dat daarmee de oorspronkelijke waardevolle karakteristiek van het pand of ensemble niet wordt aangetast. Ook is niet gebleken dat de welstandscommissie heeft gekeken naar de vraag of het bouwplan in de bredere omgeving past die behoort tot het beschermd stadsgezicht. De gemeente Den Haag is in de gelegenheid gesteld het geconstateerde zorgvuldigheidsgebrek te herstellen of laten herstellen en heeft daarvan gebruik gemaakt door in december een aanvullende motivatie aan de rechtbank toe te sturen. Daarop is kritisch gereageerd door BAS, de Vrienden van Den Haag en SOS Den Haag. De uitspraak in deze zaak wordt verwacht in 2026.
Ook tegen het plan voor een dakopbouw op Kranenburgweg 12A was BAS in beroep gegaan, in 2023. Ook hier waren gebreken geconstateerd en heeft de gemeente aangegeven hoe men die wilde herstellen. De uitspraak was op 8 juli. Volgens de rechter heeft de gemeente de geconstateerde gebreken hersteld en was het beroep van BAS dus ongegrond. BAS heeft op 17-8-2025 bij de Raad van State hoger beroep aangetekend tegen deze uitspraak. De zitting wordt verwacht in de tweede helft van 2026.
Er is ook goed nieuws. In 2020 had BAS bezwaar aangetekend en later beroep ingesteld tegen het verlenen van een omgevingsvergunning voor een dakopbouw op Frederik Hendrikplein 30. De dakopbouw is niet gerealiseerd en de vergunning is inmiddels ingetrokken. Daar komt dus geen dakopbouw.
Bestuurslid Maarten Ruijters heeft in het Couvéehuis de tweede van twee lezingen gegeven over de architectuur en geschiedenis van de wijk, ditmaal over de periode vanaf 1945. Op 23 augustus 2025 verzorgde hij twee architectuurrondleidingen door de wijk in het kader van het “Art Nouveau Festijn – Den Haag rond 1900”.
Bestuur
In 2025 traden Marja Langenberg (voorzitter) en Rasmus Geertsema (gewoon lid) terug als bestuurslid.
Met ingang van 1 november 2025 heeft Marja Langenberg het voorzitterschap van Stichting BAS neergelegd. Marja was in juni 2019 een van de oprichters en is bijna 6,5 jaar onze voorzitter geweest. Met technische ondersteuning van haar man Paul van Leeuwen zette zij deze website op poten en zij plaatste regelmatig nieuws op de site. Marja zette zich met volle energie in voor bijvoorbeeld het behoud van het torentje van Frederik Hendrikplein 34 en voor herstel van huize De Kempenaer aan de Eisenhowerlaan. Midden in de coronapandemie gaf zij BAS meer bekendheid door tijdens de online wijkvergadering op 14 april 2021 een presentatie te verzorgen met de titel ‘Wie beschermt het rijkbeschermd stadsgezicht Statenkwartier?’.
Als voorzitter onderhield Marja de contacten met bijvoorbeeld het Wijkoverleg Statenkwartier en met de afdeling Monumentenzorg van de gemeente Den Haag. Als het enigszins kon, probeerde ze in gesprek te gaan om zaken voor elkaar te krijgen. Als gevolg van de invoering van de Omgevingswet moest voor de stad Den Haag een Omgevingsvisie worden opgesteld. Aan de participatie bij het opstellen daarvan nam Marja namens BAS deel.
Ook toen zij gezondheidsproblemen kreeg, bleef Marja zich naar vermogen inzetten voor BAS, maar nu was toch de tijd gekomen om afscheid te nemen. Stichting BAS is Marja zeer erkentelijk voor haar inzet om het beschermd stadsgezicht intact te houden.
Wie neemt het stokje van Marja over? Of komt het bestuur van BAS als gewoon lid versterken? Lees meer op BAS zoekt bestuursleden.
Het is mooi wonen in het Rijksbeschermd stadsgezicht Statenkwartier. Goed zorgen voor het monumentale karakter van de woningen en goed zorgen voor de omgeving en het klimaat lijkt soms tegenstrijdig maar kan heel goed samengaan.
Als onderdeel van de Haagse Klimaatweek houdt de gemeente een kennissessie Verduurzamen in rijksbeschermd stadsgezicht, op 14 november om 10.00 uur. Het is in het Museon en de toegang is gratis. Wel van vooraf aanmelden op https://haagse-klimaatweek.event-denhaag.nl/
De afdeling Vergunningen en Toezicht van de gemeente heeft een spreekuur voor vragen rond een Omgevingsvergunning. U kunt een afspraak maken via telefoonnummer 14070.
Voor de liefhebbers van architectuur en erfgoed tippen wij drie recente publicaties, van groot naar klein. Marcel Teunissen is de auteur van Het Haagse Stadsbeeld, een prachtig boek over de geschiedenis van Den Haag. Daarin vindt u alles wat er maar te weten valt over de wording van de stad vanaf 1230 tot 2010. Maarten Ruijters (BAS) opende de artikelenreeks Dakdromen of nachtmerries? over dakopbouwen in de stad, in het blad Ons Den Haag 2025-1 van de Vrienden van Den Haag. Marja Langenberg (BAS) schreef in Nijvertijd 2024-2025 van de Stichting Industrieel Erfgoed Deventer de gastcolumn Levend Erfgoed over wonen en werken in de Van Beverningkstraat.
BAS heeft zich altijd hard gemaakt tegen omgevingsvergunningen die de het kenmerkende aangezicht van het beschermde stadsgezicht aantasten. Wij letten ook op de precedentwerking, daar waar de sloop van een torentje, een misplaatste dakopbouw of verkrotting de deur openzet voor herhaling.
In vier gevallen is BAS al sinds 2020 en 2021 in actie tegen deze misplaatste vergunningen of gebrek aan handhaving via bezwaar (bij de gemeente), beroep (bij de rechtbank) en zelfs in hoger beroep (bij de Raad van State). Onder Acties vind u de laatste stand van zaken van ‘het torentje’ op Frederik Hendrikplein 34, de dakopbouw op Frederik Hendrikplein 30 en de dakopbouw op Kranenburgweg 12A. Over de zaak van Huize de Kempenaer op de Eisenhowerlaan is helaas nog niets te melden.
De stichting BAS maakt zich hard voor het behoud van de bijzondere architectuur in het Rijksbeschermde stadsgezicht Geuzen- en Statenkwartier. In de zes jaar van haar bestaan heeft zij zich ingezet voor vele zaken die voor het unieke karakter van het Statenkwartier belangrijk zijn, zoals:
• Acties tegen verwaarlozing, onterecht verleende vergunningen en illegale bouw
• Tegengaan misplaatste dakopbouwen, dakterrassen en gevelvernieuwingen
• Advies aan bewoners over architectuur, vergunningverlening en verduurzamen, met respect voor de originele architectuur en cultuurhistorie
• Actie tegen de sloop van het torentje hoek Frederik Hendrikplein
• Actie voor het behoud van Huize de Kempenaer
• Lezingen, rondleidingen en publicaties
• Overleg en inspraak bij de nieuwe Omgevingswet en gemeentelijke plannen samen met andere Rijksbeschermde stadsgezichten, Wijkoverleg e.a.
Vacature 1: Voorzitter
Als opvolger van de voorzitter die ruim zes jaar in functie is geweest, zoeken wij iemand met communicatieve en organisatorische vaardigheden die affiniteit heeft met erfgoed, in het bijzonder de architectuur van begin 20e eeuw.
De voorzitter van BAS:
– is het gezicht naar buiten van de stichting
– houdt contact met verwante organisaties als Wijkoverleg Statenkwartier, Vrienden van Den Haag, Vereniging Vrienden Monumentaal Erfgoed Den Haag en Omgeving en Erfgoedvereniging Heemschut
– onderhoudt het contact met de pers, de politiek en de gemeente Den Haag
– roept de bestuursvergaderingen bijeen, stelt de agenda op, leidt de vergaderingen en leidt de besluitvorming in en buiten de vergaderingen
– bewaakt de doelstellingen van de stichting
– coördineert lopende projecten en acties
– is het aanspreekpunt voor het adviseren en ondersteunen van eigenaren en bewoners die BAS benaderen, houdt hierover overzicht en overlegt waar nodig met andere bestuursleden
– coördineert (juridische) procedures en acties
– initieert en coördineert activiteiten op het gebied van voorlichting en informatie
– levert bijdragen aan de website bas-statenkwartier.nl (ervaring met WordPress is een voordeel maar niet vereist)
– bewaakt de taakverdeling binnen het bestuur
(Afgezien van de taken die typisch zijn voor de voorzitter, secretaris en penningmeester kunnen de taken binnen het bestuur in onderling overleg worden verdeeld.)
Vacature 2: Bestuurslid
De functies secretaris en penningmeester zijn op dit moment vervuld, daarnaast is er één algemeen bestuurslid die met name gespecialiseerd is in bouwkundige zaken. De nieuwe functionaris is ook een algemeen bestuurslid en heeft bij voorkeur kennis van, ervaring met of affiniteit met minstens een van de gebieden bouwkunde, bouwkunst en bestuursrecht.
Een bestuurslid van BAS: – woont de bestuursvergaderingen bij (op dit moment ongeveer tweemaandelijks) – denkt mee over het beleid en de manier waarop BAS procedures en acties voert – levert afhankelijk van de af te spreken taakverdeling in het nieuwe bestuur een bijdrage aan: – het volgen van bouwplannen voor en bouwactiviteiten in het Geuzen- en Statenkwartier en zo nodig het geven van een zienswijze (schriftelijk of via inspreken), het aantekenen van bezwaar bij de gemeente of het instellen van beroep bij de rechtbank – het geven van voorlichting over acties en procedures via de website bas-statenkwartier.nl (ervaring met WordPress is een voordeel maar niet vereist)
Op 23 en 24 augustus is de 7e editie van het jaarlijkse Art Nouveau Festijn. Ook dit jaar zijn er activiteiten in het Statenkwartier. Op beide dagen kunt u een wandeling maken in het Statenkwartier Noord-Oost met volop aandacht voor de stedenbouw en de architectuur uit de bouwperiode rond 1900. De gidsen zijn architect en BAS-bestuurslid Maarten Ruijters en architectuurhistoricus en publicist Marcel Teunissen. De tickets zijn te bestellen voor de zaterdag en voor de zondag. Veel plezier!
Het Statenkwartier is Rijksbeschermd stadsgezicht en het is de taak van de gemeente de kwaliteit van de architectuur en het stadsbeeld te behoeden voor ingrepen die daaraan afbreuk doen. Meestal gaat het goed, maar helaas zijn er ook missers. Ook in 2024 vond BAS het regelmatig nodig in actie te komen. Of op eigen initiatief, of na een tip of verzoek van bezorgde bewoners. In het geval van verwaarlozing of illegale bouw doen wij een melding of handhavingsverzoek bij de gemeente. Bij vergunningaanvragen waarbij het stadsgezicht wordt aangetast gaan wij in gesprek of dienen wij een zienswijze in. Als zo’n ongewenste vergunning toch wordt verleend is de volgende stap om bezwaar te maken bij de gemeente. In 2024 kwamen wij in totaal 19 keer in actie, waarvan een aantal zaken die overliepen van 2023. Daarvan vijf keer met het indienen van een bezwaar. Al met al heeft de helft van de acties van BAS tot het gewenste resultaat geleid.
Drie zaken springen eruit, vanwege de grote aanslag op het stadgezicht en de stroperigheid van de besluitvorming. Alle drie zo belangrijk dat wij uiteindelijk de gang naar de rechter nodig vonden om een goede afloop te bereiken. Het gaat om Rijksmonument Huize de Kempenaer, de plaatsing van Dick’s snackcar op het Frederik Hendrikplein en – vanaf 2020! – de sloop van torentje op Frederik Hendrikplein 34. Over de goede afloop van Dick’s snackcar heeft u kunnen lezen in eerdere berichten, zoals ook over onze acties voor het torentje en Huize de Kempenaer. Voor beide zaken is het nog steeds wachten op een datum voor de zittingen. In deze drie zaken heeft BAS samengewerkt met het Wijkoverleg, de Vereniging Vrienden van Den Haag en de Vereniging Monumentaal Erfgoed, in wisselende combinaties.
De pijnpunten
De pijnpunten bij de verbouwing en vernieuwing van panden, óf met een vergunning óf zonder (= illegale bouw), vallen grofweg in vijf categorieën.
1 Vervangen van kozijnen, ramen en deuren.“Wie zijn neus schendt, schendt zijn aangezicht.” Al te vaak worden de originele houten kozijnen met hun fijne profilering vervangen door platte kunststof kozijnen, of verschijnt een groot raam in plaats van de originele raamindeling met roeden of spijlen. Mensen weten vaak niet dat ook met isolatieglas en zelfs met kunststof kozijnen het authentieke gevelbeeld goed in stand kan blijven.
2 Glas-in-lood. Bij het aanbrengen van isolatieglas en nieuwe kozijnen verdwijnt steeds vaker glas-in-lood in de afvalcontainer, terwijl er ook oplossingen zijn om het glas-in-lood te handhaven. Glas-in-lood wordt niet overal expliciet genoemd in de beschrijving van het beschermd stadsgezicht, en daar wordt misbruik van gemaakt.
3 Dakopbouwen en dakterrassen. Daarover is altijd al veel rumoer geweest. Wat niet zichtbaar is van de straat is geen probleem. In alle andere gevallen hangt het van de situatie af. Meestal is het een verstoring van het straatbeeld en mag het niet, maar door beslissingen en gedoogsituaties uit het verleden is het vaak onduidelijk wat nu wel en niet mogelijk is.
4 Installaties zoals zonnepanelen en warmtepompen. Duurzaamheidsmaatregelen zijn een goede zaak, maar soms gaat het verkeerd waar het voor hetzelfde geld ook goed kan gaan. Niet iedereen beseft dat voor veranderingen zichtbaar vanaf de straat een omgevingsvergunning nodig is. Zonnepanelen mogen niet zichtbaar zijn vanaf de straat, en dat geldt ook voor warmtepompen en airco’s, die soms lukraak tegen een mooie gevel worden aangeplakt.
5 Achterbouwen op binnenterreinen. Een nieuwe trend, en helaas een lacune in de omschrijving van het beschermd stadsgezicht. Dit mag tot 4 meter hoog en 4 meter diep. Geen gezicht voor de buren, en het doet afbreuk aan de stedenbouwkundige uitgangspunten van onze wijk. Die zijn gebaseerd op licht en ruimte en open binnenterreinen. Het Wijkoverleg maakt zich hier hard voor en wij ondersteunen dit.
Nederland zit middenin een grote verbouwing van de regelgeving op het terrein van ruimtelijke ordening, inclusief de bescherming van cultureel erfgoed. Sinds 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht. Iedere gemeente moet een Omgevingsvisie opstellen met daarin een Omgevingsplan met het toekomstbeeld tot 2050. Vanaf 2024 kan de stad stapsgewijs inspreken over de ontwerp Omgevingsvisie, wat moet leiden tot het vaststellen van de Omgevingsvisie door gemeenteraad later in 2025. BAS heeft in het hele traject vanaf het begin in 2021 haar bijdragen geleverd. In 2024 aan het onderdeel Participatieverordening en aan de opeenvolgende versies van de Omgevingsvisie. Op dit moment (2024 en 2025) staat ook het onderdeel Nota Omgevingskwaliteit met daarin de bescherming van erfgoed op de agenda. Wij overleggen met de gemeente, spreken in en schrijven commentaren. Wij werken samen met het Wijkoverleg, andere (rijks)beschermde stadsgezichten en de Vrienden van Den Haag.
Den Haag heeft nu 568.000 inwoners en moet doorgroeien met 100.000 bewoners in 2050. Dit geeft veel druk op de bestaande bebouwing en de schaarse ruimte. Daarvoor zijn drie ‘makkelijke’ oplossingen: hoogbouw, woningsplitsing en optoppen. In onze wijk met zijn hoge bebouwingsdichtheid is geen hoogbouw voorzien. Woningsplitsing is mondjesmaat aan de orde, maar het zogenaamde optoppen met extra woonlagen is nu gemeentelijk voorkeursbeleid. Dit is een ingreep die in onze wijk weinig oplevert aan extra woningen maar wel schade kan doen aan de oorspronkelijke architectuur en straatbeeld. Wij blijven alert.
